مس یکی از عناصر شناخته‌شده جدول تناوبی با نماد شیمیایی Cu است که نام آن از واژهٔ لاتین cuprum گرفته شده است. عدد اتمی این عنصر ۲۹ است و در میان فلزات به خاطر شکل‌پذیری، چکش‌خواری و رسانایی بالای گرمایی و الکتریکی شهرت دارد. مس خالص، فلزی نرم است و سطحی که در تماس با هوا قرار می‌گیرد، به‌تدریج رنگی قرمز مایل به نارنجی پیدا می‌کند.

این فلز از هزاران سال پیش در زندگی انسان حضور داشته و آلیاژهای آن در تمدن‌های گوناگون به کار رفته‌اند. در روزگار روم باستان، از معدن‌های مس قبرس بهره‌برداری می‌شد و نام لاتین آن نیز از واژهٔ сyprium به معنای فلز قبرس (metal of Cyprus) آمده که بعدها به صورت cuprum کوتاه شد. بسیاری از ترکیبات مس معمولاً به شکل نمک‌های مس (II) دیده می‌شوند و رنگ آبی یا سبز کانی‌هایی مانند آزوریت و فیروزه نیز به همین عنصر مربوط است. افزون بر این، مس در معماری، ساخت‌وساز و هنرهای تزئینی جایگاه مهمی دارد.

یکی از ویژگی‌های جالب مس آن است که روی سطحش به‌مرور لایه‌ای محافظ تشکیل می‌شود؛ همین لایه در برخی بناها و گنبدهای مسی به رنگ سبز دیده می‌شود. از سوی دیگر، این فلز به‌راحتی بازیافت می‌شود و بارها می‌تواند بدون از دست دادن بخش زیادی از کیفیت خود دوباره وارد چرخهٔ مصرف شود. به همین دلیل، مس هم در صنایع سنتی و هم در فناوری‌های جدید فلزی بسیار ارزشمند است.

مس برای موجودات زنده نیز عنصری ضروری به شمار می‌آید، زیرا در ساخت آنزیم‌های مهمی مانند سیتوکروم اکسیداز سی نقش دارد. خون نرم‌تنان و سخت‌پوستان بر پایهٔ ترکیبی به نام هموسیانین است که عنصر اصلی آن مس است؛ در حالی که در ماهی‌ها و مهره‌داران، هموگلوبین وظیفهٔ حمل اکسیژن را بر عهده دارد و عنصر اصلی سازندهٔ آن آهن است. در بدن انسان، بیشترین مقدار مس در کبد، ماهیچه‌ها و استخوان‌ها دیده می‌شود.

کاربردها

مس فلزی انعطاف‌پذیر و چکش‌خوار است و به همین دلیل در حوزه‌های بسیار متنوعی استفاده می‌شود. برخی از کاربردهای مهم آن عبارت‌اند از:

• سیم‌های مسی
• لوله‌های مسی
• دستگیره‌های در و دیگر وسایل خانگی
• مجسمه‌سازی؛ برای نمونه، مجسمه آزادی شامل ۱۷۹۰۰۰ پوند مس می‌باشد.
• آهنرباهای الکتریکی
• موتورها، به‌ویژه موتورهای الکترومغناطیسی
• لامپ‌های خلاء، لامپ‌های پرتوی کاتدی و مگنترون‌های اجاق‌های مایکروویو
• ظروف پخت‌وپز، از جمله ماهی‌تابه‌هایی که در مسگری ساخته می‌شوند
• وسایل موسیقی، به‌خصوص سازهای بادی
• به‌عنوان یک بیواستاتیک در بیمارستان‌ها و برای پوشش دادن بخش‌هایی از کشتی‌ها جهت حفاظت در برابر بارناکل‌ها و ماسل‌ها
• ترکیباتی مانند محلول فلینگ که در شیمی کاربرد دارد
• سکه‌سازی و ساخت قطعات تزئینی و الکترونیکی

به علت رسانایی بهتر مس نسبت به آلومینیوم، استفاده از آن در ICها نیز رو به افزایش است. در صنایع الکترونیک، این ویژگی کمک می‌کند تا جریان با تلفات کمتر منتقل شود و قطعات با کارایی بالاتری عمل کنند.

سولفات مس نیز به‌عنوان سم و مادهٔ پایه برای تولید بسیاری از ترکیبات مسی شناخته می‌شود. مادهٔ مؤثرهٔ قارچ‌کش‌های مسی برای کنترل بیماری‌های قارچی و بیماری‌های باکتریایی گیاهان، خودِ مس است.

تاریخچه

در حدود پنج هزار سال پیش از میلاد، ساکنان غارنشین فلات ایران به‌دنبال تغییرات آب‌وهوایی و شکل‌گیری مزارع و چمنزارها، به دشت‌ها کوچ کردند و زندگی تازه‌ای را آغاز نمودند. در تمدن آنان نسبت به دوره‌های پیشین پیشرفت بیشتری دیده می‌شد. مردم این ناحیه گاهی به سفالگری و ساخت اشیای گلی می‌پرداختند و با پختن آن‌ها، آثار زیبا و بادوامی پدید می‌آوردند. در برخی موارد می‌دیدند که بعضی ظروف سفالی‌شان در برابر ضربه نمی‌شکند و گاهی هم از ظرف‌هایی که در آتش می‌گذاشتند، ماده‌ای بیرون می‌آمد که پس از سرد شدن سخت می‌شد. آنان این ماده را مس نامیدند و از آن برای ساخت ظرف‌ها، ابزار کشاورزی و ابزار جنگی بهره گرفتند.

در پایان عهد حجر پسین، مردم این منطقه بخش زیادی از ابزارهای خود را با مس می‌ساختند و به‌تدریج این ادوات جای ابزارهای سنگیِ رایج تا آن زمان را گرفتند. در هزارهٔ چهارم پیش از میلاد نیز زندگی دشت‌نشینان فلات ایران پیشرفت بیشتری یافت؛ هرچند هنوز سنگ در ساختن ابزارها به‌کار می‌رفت، فلز نیز بیش از گذشته وارد صنعت شد. در آن دوران، مس را با چکش صاف می‌کردند اما هنوز روش ذوب فلزات را به‌خوبی نمی‌دانستند و از مس برای ساخت سنجاق و ظروف ظریف استفاده می‌کردند. با گذشت زمان، ذوب مس نیز رایج شد و ابزارها به روش ریخته‌گری ساخته شدند. در محوطه‌های باستانی آن دوره، چاقوها و دشنه‌هایی با تیغهٔ مسی پیدا شده است و در حفاری‌های سیلک کاشان نیز آینهٔ مسی برای آرایش به دست آمده است. از ویژگی‌های دیگر این دوره، وجود گوشواره‌هایی از طلا و لاجورد است.

مس در بسیاری از تمدن‌های کهن شناخته شده بود و تاریخ استفاده از آن دست‌کم به ۱۰٬۰۰۰ سال پیش می‌رسد. یک آویز مسی مربوط به ۸۷۰۰ سال پیش از میلاد در شمال عراق امروزی کشف شده است. همچنین نشانه‌هایی از ذوب و خالص‌سازی مس از اکسیدهای آن، مانند مالاکیت و آزوریت، تا حدود ۵۰۰۰ پیش از میلاد وجود دارد. در مقابل، نخستین نشانه‌های استفاده از طلا تقریباً به ۴۰۰۰۰ پیش از میلاد بازمی‌گردد.

مصنوعات مسی و برنزیِ به‌دست‌آمده از شهرهای سومری و نیز آثار مصری که از مس و آلیاژ آن با قلع ساخته شده‌اند، تقریباً متعلق به ۳۰۰۰ پیش از میلاد هستند. در یکی از اهرام، سامانه‌ای لوله‌کشی با مس پیدا شده که قدمت آن به حدود ۵۰۰۰ سال پیش می‌رسد. مصریان دریافتند که افزودن مقدار کمی قلع، قالب‌گیری مس را آسان‌تر می‌کند؛ به همین دلیل، آلیاژهای برنزی که در مصر کشف می‌شوند تقریباً هم‌قدمت مس‌اند. استفاده از مس در چین باستان نیز دست‌کم به ۲۰۰۰ پیش از میلاد برمی‌گردد و گفته می‌شود تا ۱۲۰۰۰ پیش از میلاد در این سرزمین برنز مرغوب ساخته می‌شده است. از آن‌جا که مس به‌آسانی ذوب و دوباره استفاده می‌شود، بازه‌های تاریخی مرتبط با آن می‌توانند از جنگ‌ها و کشورگشایی‌ها تأثیر بگیرند.

در اروپا، مرد یخی [Ötzi] که به‌خوبی نگهداری شده و متعلق به ۳۳۰۰ پیش از میلاد است، در شمال ایتالیا و نزدیک مرز اتریش یافت شد و تبری با نوک مسی در دست داشت که درجه خلوص فلز آن ۹۹٫۷٪ بود. مقدار زیاد آرسنیک موجود در موهای او نیز نشان می‌دهد که با پالایش مس سروکار داشته است.

کاربرد گستردهٔ برنز در یک دوره از تمدن به اندازه‌ای بود که همان دوره را «عصر برنز» نامیده‌اند. برنج نیز برای یونانیان شناخته‌شده بود، اما رومیان نخستین قومی بودند که به‌صورت گسترده از آن استفاده کردند. به‌خاطر درخشش چشمگیر مس که در گذشته برای ساخت آینه نیز به کار می‌رفت، و نیز به دلیل ارتباط آن با قبرس و الهه‌های اسطوره‌ای، این فلز در کیمیاگری و اسطوره‌شناسی با آفرودیت و ونوس پیوند خورده است. در سنت کیمیاگری، نمادی که برای مس در نظر می‌گرفتند، همان نماد سیارهٔ ناهید نیز بود.

پیدایش

مس معمولاً به‌صورت معدنی در طبیعت یافت می‌شود. کانی‌هایی مانند آزوریت، مالاکیت و برنیت، و نیز سولفیدهایی همچون کالکوپیریت (CuFeS2)، کوولین (CuS)، کالکوزین (Cu2S) یا اکسیدهایی مانند کوپریت (Cu2OO) از منابع مهم این عنصر هستند.

ترکیبات

برای مس آلیاژهای متنوعی وجود دارد. برنج، آلیاژ مس و روی است و برنز نیز از ترکیب مس و قلع به دست می‌آید. در میان حالت‌های اکسیداسیون رایج این عنصر، حالت یک‌ظرفیتی cuprous با Cu⁺ و حالت دوظرفیتی cupric با Cu²⁺ شناخته می‌شوند.

کربنات مس به رنگ سبز دیده می‌شود و همین ویژگی در شکل‌گیری ظاهر خاص بام‌ها یا گنبدهایی که با پوشش مسی ساخته شده‌اند، نقش دارد.

اکسیدهای مس، از جمله اکسید مس ایتریم و باریم ۷δ Yba2Cu3O یا YBCO، پایهٔ بسیاری از ابررساناهای غیرمعمول را تشکیل می‌دهند.

از دیگر ترکیبات شناخته‌شدهٔ این عنصر می‌توان به سولفید مس اشاره کرد.

خاصیت سطح ضد میکروبی مس و آلیاژهای آن

گسترش مقاومت میکروب‌ها در برابر آنتی‌بیوتیک‌ها جان میلیون‌ها انسان را تهدید می‌کند. با انجام آزمایش‌های کلینیکی و آزمایشگاهی فراوان در کشورهای مختلف، مشخص شد که بسیاری از میکروارگانیسم‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک روی سطوح مسی از بین می‌روند. در سال ۲۰۰۸، سطح مس به‌عنوان نخستین مادهٔ جامد ضد میکروبی، قارچ‌کش، باکتری‌کش و نابودکنندهٔ ویروس، توسط آژانس حفاظت محیط زیست آمریکا (آژانس حفاظت محیط زیست ایالات متحده آمریکا) ثبت شد و بیش از ۴۷۹ آلیاژ مس نیز برای حفظ سلامت عمومی به ثبت رسیده است؛ البته جرم مس موجود در آلیاژها باید حداقل ۶۰٪ باشد.

نتایج این آزمایش‌ها نشان داد که سطح مس می‌تواند آلودگی باکتریایی را به‌طور پیوسته در مدت دو ساعت به ۹۹٬۹ درصد کاهش دهد و حتی پس از آلودگی مجدد نیز همچنان اثر کاهنده داشته باشد. همچنین مشاهده شده است که سطح مس در همان بازهٔ دو ساعته، از شکل‌گیری و رشد باکتری جلوگیری می‌کند. در برخی گزارش‌ها آمده است که مس با سرعت 8-7 log در ساعت میکروب‌ها را می‌کشد. تا امروز هیچ میکروارگانیسمی شناخته نشده است که بتواند در تماس با سطح مس مقاومت پایدار ایجاد کند. مس نه‌تنها باکتری‌ها و عوامل بیماری‌زای ویروسی را از بین می‌برد، بلکه به‌سرعت اسید نوکلئیک یا همان مادهٔ ژنتیک را نیز نابود می‌کند و به این ترتیب، سلول باکتری فرصت چندانی برای جهش و انتقال بیماری به میکروب‌های دیگر ندارد؛ فرایندی که انتقال افقی ژن – HGTT – نامیده می‌شود. بنابراین، سطح مس با سازوکاری گسترده، اثر ضد میکروب، باکتری‌کش، ضدویروس و قارچ‌کش دارد.^[۱۶]

برآورد شده است که حدود ۸۰٪ بیماری‌های عفونی از راه تماس منتقل می‌شوند. استفاده از سطوح مسی در بیمارستان‌ها، به‌ویژه در ICU، برای دستگیرهٔ درها، شیر آب، اهرم سرویس بهداشتی، فلز تخت بیمار، میلهٔ میز بیمار، آنژیوکت، محل تماس زنگ‌ها و چراغ‌ها، نه‌تنها چرخهٔ انتقال آلودگی میکربی را مختل می‌کند، بلکه خطر مقاومت باکتریایی را نیز کاهش می‌دهد و مانع گسترش عفونت به دیگران می‌شود. در یک آزمایش کلینیکی که با استفاده از سطوح مسی در ICU انجام شد، میزان عفونت‌های بیمارستانی به میزان ۵۸۸٪ کاهش یافته است. این راهبرد، همراه با شست‌وشوی دست‌ها و رعایت اصول معمول بهداشتی، می‌تواند گامی مهم در مهار بحران مقاومت میکروب‌ها در برابر آنتی‌بیوتیک‌ها باشد.

مقایسه خاصیت ضد میکروبی سطوح نقره و مس

از نظر ذاتی، خاصیت ضد میکروبی نقره از مس قوی‌تر است. با این حال، کارایی ضد میکروبی سطح نقره تنها در دمای بالا (۳۵ درجه سانتیگراد) و رطوبت بالا (۹۰٪ و یا رطوبت نسبی بیشتر) فعال می‌شود. در مقابل، سطح مس در دمای معمولی اتاق (۲۲ درجه سانتیگراد) و رطوبت عادی (۵۰٪) توانایی کشتن ۹۹٫۹۹٪ میکرب‌ها را دارد. پیش از این مطالعه، نقره برای شرایط دمایی عادی اتاق که در بیمارستان‌ها نیز وجود دارد، آزمایش نشده بود. در یک پژوهش آزمایشگاهی که در ماه مه ۲۰۱۰ روی باکتری MRSA در بیمارستانی در شهر بیرمنگام انجام شد، مشاهده شد که سطح مس با سرعت log 7، در مدت ۷۵ دقیقه، باکتری را نابود کرده است؛ اما سطوح دارای نقره در مدت ۳۶۰ دقیقه کارکرد معناداری نداشته‌اند.

نقش در بیولوژی

وجود مس برای همهٔ گیاهان و جانوران عالی ضروری است. این عنصر در آنزیم‌های مختلفی، از جمله سیتوکروم اکسیداز سی و آنزیم حاوی Cu-Zn به نام superoxide dismutase، حضور دارد و فلز اصلی در رنگدانهٔ حامل اکسیژن hemocyanin است. مقدار توصیه‌شدهٔ روزانه برای مس در بزرگسالان سالم ۹/۰ میلی‌گرم در روز می‌باشد. مس در جریان خون عمدتاً روی پروتئین پلاسمایی به نام ceruloplasminn جابه‌جا می‌شود. هرچند ابتدا در روده جذب می‌شود، اما این عنصر همراه با آلبومین به سوی کبد منتقل می‌گردد. یک حالت ارثی به نام بیماری ویلسون باعث می‌شود مس در بدن باقی بماند و از طریق کبد وارد صفرا نشود؛ اگر این بیماری درمان نشود، می‌تواند به آسیب‌های کبدی و مغزی منجر شود.

مس در مقدار بسیار کم برای تولید کلروفیل، پروتئین و کربوهیدرات‌ها و همچنین برای فعال شدن برخی از آنزیم‌ها لازم است. کمبود مس معمولاً باعث کوچک ماندن برگ‌ها و بروز برگ‌سوختگی در سرشاخه‌های جوان می‌شود. هرچه واکنش خاک اسیدی‌تر باشد، مس برای گیاه قابل‌استفاده‌تر خواهد بود. برای جبران کمبود مس، از سولفات مس به‌تنهایی و گاهی همراه با آهک، در قالب ترکیب بردو Bordeaux Mixture، استفاده می‌شود.

کارکردهای مس در بدن انسان

مس به فرایندهای سوخت‌وساز بدن کمک می‌کند و سلول‌های مغزی در صورت کمبود آن، در انجام وظایف خود ضعیف عمل می‌کنند یا توانایی کافی ندارند. این عنصر به جذب و استفاده از آهن در بدن نیز کمک می‌کند و یکی از مواد اولیهٔ ساخت بسیاری از آنزیم‌های حیاتی است. مس نقش آنتی‌اکسیدانی دارد و با رادیکال‌های آزاد مقابله می‌کند؛ در نتیجه، بدن را در برابر آسیب‌هایی مانند پیری زودرس، سرطان و تخریب سلولی یاری می‌دهد. سلول‌های بدن، از جمله سلول‌های مغزی، از مس استفاده می‌کنند و به همین دلیل این عنصر در عملکرد مغز نقش بنیادین دارد. سلول‌های خونی نیز برای رشد و ادامهٔ حیات به مس نیازمندند.

اولین سند پزشکی شناخته‌شدهٔ بشر، پاپیروس اسمیت است که بین سال‌های ۲۶۰۰ تا ۲۲۰۰ پیش از میلاد نوشته شده است.^[۱۰] در این اثر آمده است که از مس برای ضدعفونی زخم‌ها و پاک نگه‌داشتن آب آشامیدنی استفاده می‌شده است. همچنین یونانی‌ها، رومی‌ها، آزتک‌ها و چینی‌ها برای درمان اندام‌های لرزان (احتمالاً صرع)، زخم‌های سوختگی، بیماری‌های پوستی مانند جرب، لک‌های پوستی روی گردن و حتی گلودرد از مس بهره می‌بردند. در ایران باستان و هند نیز از مس برای درمان عفونت‌های چشمی، عفونت‌های پوستی و عفونت دستگاه تناسلی استفاده می‌شد. در گزارشی مستند آمده است که سربازان یونانی برای جلوگیری از عفونت زخم، بخشی از شمشیر برنزی را داخل زخم باز قرار می‌دادند.

تأمین مس مورد نیاز بدن

با اینکه نیاز بدن به مس در مقایسه با بسیاری از مواد معدنی دیگر کمتر است، در این متن تأکید شده که همین مقدار اندک نیز در رژیم‌های غذایی معمولی به‌طور کامل تأمین نمی‌شود و متأسفانه بسیاری از ایرانی‌ها با کمبود آن روبه‌رو هستند. بر اساس همین دیدگاه، رژیم‌های غذایی معمولی برای جبران نیاز بدن به مس کافی نیستند. گفته می‌شود دریافت مس می‌تواند به بهبود حافظه و عملکرد مغز کمک کند و همچنین ریزمغذی مس در بیماران قلبی و ریوی در افزایش دمای بدن و در پیِ دیر شدن وعدهٔ غذایی آن‌ها مؤثر است.

در کنار این توضیحات، بسیاری از خوراکی‌ها می‌توانند در تأمین مس نقش داشته باشند؛ از جمله جگر، مغزها، دانه‌ها، حبوبات، غلات کامل، کاکائو و برخی غذاهای دریایی. به همین دلیل، تنوع غذایی در عمل اهمیت زیادی دارد و می‌تواند کمک کند این عنصر کم‌مقدار اما حیاتی به شکل متعادل در اختیار بدن قرار بگیرد.

بیماران قلبی‌ریوی و افراد مبتلا به آسم، حتی پس از درمان اصلی بیماری از طریق جراحی یا رفتن به محیطی با آلودگی هوای کمتر، ممکن است در صورت دیر شدن وعدهٔ غذایی دچار کاهش دمای بدن شوند. یکی دیگر از دلایل ضعف رژیم غذایی معمولی، کاهش نسبی اشتها پس از وارد کردن ریزمغذی مس به برنامهٔ غذایی است. احتمالاً کمبود مس مغز را وادار می‌کند که دستور پرخوری را به بدن بدهد و این موضوع می‌تواند به متعادل شدن وزن در افراد چاق کمک قابل‌توجهی کند.

شیوه عملی افزودن ریزمغذی مس به رژیم غذایی

در متن آمده است که امروزه به دلیل گران بودن قلع، برخی افراد ناباب برای سفید کردن ظروف مسی از سرب استفاده می‌کنند و پخت‌وپز در چنین ظروفی می‌تواند موجب مسمومیت جدی شود. هستهٔ شیرهای معمولی از جنس برنج است و دولت نیز به خاطر سلامت جامعه بر شیرآلات ساختمانی نظارت دارد. در همین متن پیشنهاد شده است که یک تکه از مغزی برنجی را در سماور بیندازید تا در آن بجوشد؛ به این ترتیب، نیاز بدن به مس تأمین می‌شود و در عین حال یون روی نیز به آب افزوده می‌شود که آن هم سودمند است.

مسمومیت مس

بدن توانایی دفع مقدار اضافی مس را دارد، اما چون بین جذب مس و روی تداخل وجود دارد، دریافت بیش از اندازهٔ مس می‌تواند مانع جذب روی شود و برعکس. در هر دو حالت، پیامدهای این عدم تعادل برای بدن ممکن است جدی و حتی کشنده باشد.

ایزوتوپ‌ها

علاوه بر شمار زیادی رادیوایزوتوپ، دو ایزوتوپ پایدار Cu-۶۳ و Cu-۶۵ نیز برای مس شناخته شده‌اند. بسیاری از رادیوایزوتوپ‌های این عنصر نیمه‌عمرهایی در مقیاس دقیقه یا حتی کمتر دارند. طولانی‌ترین نیمه‌عمر در میان آن‌ها متعلق به Cu-۶۴ است که ۷/۱۲ ساعت دوام دارد و با دو حالت فرسایشی، به محصولات جداگانه‌ای تبدیل می‌شود.

کارایی مس

مس خالص را می‌توان با بازپخت، به‌صورت نورد گرم، چکش‌کاری و خروج از قالب شکل داد و به همین دلیل برای محوطه‌سازی و کارهای فضای باز نیز کاربرد پیدا می‌کند. برای افزایش سختی، گاهی آن را تا حد سرخی گرم می‌کنند و سپس در آب می‌اندازند.

کاربرد مس

امروزه از مس در HVAC، ذخیره و انتقال آب، لوله‌کشی فاضلاب و نیز در تبدیل جریان متناوب به مستقیم، فیلترها و کولرهای آبی برای تضمین سلامت استفاده می‌شود. این فلز در پزشکی و دامپزشکی نیز به کار می‌رود و پژوهش دربارهٔ استفاده از آن در داروهای ضدتکثیر سلولی و سرطان همچنان ادامه دارد.

همچنین از ترکیبات مس به‌عنوان مهارگر باکتری، باکتری‌کش، قارچ‌کش و نگهدارندهٔ چوب استفاده می‌شود.

مصارف مس در ساختمان

مس در لوله‌کشی آب سرد و گرم، مخازن آب گرم، پوشش بام، آب‌بندی و نیز به‌عنوان هادی الکتریسیته کاربرد دارد. مقدار کمی از مس را برای اهداف گوناگون به فلزات دیگر می‌افزایند؛ از جمله برای افزایش مقاومت فولاد سازه‌ای در برابر پوسیدگی، آسان‌تر شدن کار با چدن و افزایش مقاومت آلومینیم. ورقه‌ای نازک از مس یا آلیاژهای آن را می‌توان به‌صورت آبکاری روی فلزات مختلف یا حتی پلاستیک نشاند تا سطح آن‌ها رسانا شود و در صنعت کاربرد فراوان پیدا کند. از مس برای تهیهٔ رنگ‌های شیشه و سرامیک نیز بهره می‌برند و نمک‌های مس در محافظت از چوب‌ها نیز استفاده می‌شوند.

هشدارها

با همهٔ ترکیبات مس باید طوری رفتار شود که گویی سمی هستند، مگر این‌که خلاف آن ثابت شده باشد. این فلز در حالت پودری خطر آتش‌گیری دارد. ۳۰ گرم سولفات مس برای انسان کشنده‌است. اگر غلظت مس در آب آشامیدنی از ۱۱ میلی‌گرم در لیتر بیشتر شود، می‌تواند باعث لک شدن لباس‌ها و اقلام داخل آب گردد. مقدار بی‌خطر مس در آب آشامیدنی انسان بر حسب منبع آن متفاوت است، اما مرز آن بین ۱٫۵ تا ۲ میلی‌گرم در هر لیتر می‌باشد.

به همین دلیل، هم در مصرف خوراکی و هم در کار با ترکیبات مسی باید دقت کرد. استفادهٔ درست، تهویهٔ مناسب، نگهداری ایمن و رعایت دستورالعمل‌های بهداشتی می‌تواند از بسیاری از خطرهای احتمالی جلوگیری کند.

صادرات مس

وجود معادن متعدد مس در ایران و صادرات آن به کشورهای دیگر باعث شده است که ایران تأمین‌کنندهٔ حدود ۳ درصد از ذخایر مس دنیا باشد. به‌عنوان نمونه، در ۷ ماههٔ اول سال ۹۵ حدود ۲۰۰ کیلوگرم شمش مس به دیگر کشورها صادر شده که چیزی در حدود ۱٬۱۹۳٬۳۷۶ دلار می‌باشد.

در مجموع، مس فلزی استراتژیک است که هم در صنعت و ساختمان و هم در زیست‌شناسی و سلامت عمومی نقشی مهم دارد. از سیم‌کشی و لوله‌کشی گرفته تا ترکیبات ضد میکروبی و ساخت آلیاژها، این عنصر حضوری گسترده در زندگی انسان دارد. با این حال، بهره‌برداری از آن باید همراه با دقت و رعایت اصول ایمنی باشد تا هم از مزایای آن استفاده شود و هم خطرهای احتمالی کنترل گردد.

منبع: ویکی‌پدیا